دادرسی مدنی

اوصاف دعاوی تصرف عدوانی

مقدمه: تصرف عدوانی عبارت است از «تصرف در مال غیر بدون اذن مالک و قانون». اگرچه در ظاهر این تعریف روشن و مشخص است اما دعاوی ناشی از تصرف عدوانی در حقوق ایران هم می‌تواند یک دعوای حقوقی باشد و هم مشمول دعاوی کیفری. تمیز دقیق دعاوی حقوقی تصرف عدوانی از دعاوی کیفری این فایده را دارد که با توجه به رویه عملی در حقوق ایران اگر خواهان دعوا در ابتدا دعوای حقوقی طرح کند، دیگر امکان طرح دعوای کیفری برای خواهان وجود نداشته اما برعکس این موضوع امکان‌پذیر است.
شرایط تحقق
یکی از شرایط مهمی که در خصوص دعاوی حقوقی رفع تصرف عدوانی می‌تواند مورد توجه قرار گیرد، این است که خواهان دعوا نیازی به اثبات مالکیت خود نداشته و تنها با اثبات تصرف قبلی در ملک می‌تواند اقدام به طرح دعوا علیه متصرف عدوانی کند. البته مدت زمان تصرف سابق خواهان باید به انــدازه‌ای بـاشـد کـه او در عرف مـتصرف شناخته شود و این مدت بنا بر نظر قاضی و عرف می‌تواند متفاوت باشد.
شایان ذکر استکه، دادگاه در رسيدگی بايد حتما ۳ چيز را احراز نمايد تا حكم به نفع خواهان و رفع تصرف خوانده بدهد. اين سه شرط عبارتند از:
۱⃣ سبق تصرفات خواهان
۲⃣ لحوق تصرفات خوانده
۳⃣ عدوانی بودن تصرف
¹)سبق تصرفات خواهان:
خواهان بايد ثابت كند كه قبال از اين كه خوانده بر متصرفات وي دست پيدا كند، وي مال غير منقول را در تصرف خويش داشته است.
ويژگی هاي تصرفات خواهان:
تصرف خواهان بايد مستمر، مستقر، علنی، غيرمبهم و كامل باشد.كمتر از يك سال نباشد (ماده ۱ ق. سابق آ.د.م) تصرف كامل باشد يعنی بايد نسبت به كل ملك باشد. به عبارتی تصرفات جزئی مالك عمل نيست.
²)لحوق تصرفات خوانده: خواهان بايد ثابت كند كه تصرفات خوانده بر تصرف او لاحق شده است. يعنی ابتدا خواهان متصرف بوده بعد خوانده با اقدامات فيزيكی خود، خواهان را كنار زده و خود متصرف شده است.
ویژگی هاي تصرفات خوانده:
تصرف خوانده كه به صورت استيلاي مادي صورت میپذيرد.در حقيقت، بايد به نحوي باشد كه به وسيله آن شخص فاعل ياهمان خوانده قصد ابراز نوعی ادعا نسبت به اصل حق را داشته باشد. بنابراين اگر استيلاي خوانده به صورت گذرا و بدون نيت تصرف و ابراز ادعا انجام شود تصرف محسوب نمیشود. در مطلق تصرف حتماً نيازي نيست شخص در آنجا تصرف و سكونت نمايد. تصرف زمانی محقق میشود كه شخص قصد و نيت تصرف داشته باشد. مقدار تصرف خوانده نبايد بيشتر از يكسال باشد چون در اين صورت ،تصرف شخص مشروع میشود. به عبارتی قانون گذار بعد از يكسال خوانده را متصرف محترم ملك می داند.
³)عدوانی بودن تصرفات:
تصرفی از نظر قانون گذار محترم است كه مشروع و غير عدوانی باشد. بنابراين اگر متصرف ملك آن را به صورت عدوانی و نامشروع تصرف كرده باشد، تصرفش از نظر قانون، مشروع و محترم نيست و به درخواست متصرف بايستی دادگاه حكم بر خلع يد ملك مزبور دهد. پس اگر متصرف ملك مزبور را حتی به قهر غلبه و با توسل به زور ولی به موجب قانون و حكم دادگاه در اختيار بگيرد، تصرفش عدوانی و نامشروع نيست.
🔹 نکته:
در دعوای تصرف عدوانی ٬ دادگاه مانند سایر دعاوی تصرف٬ وارد دلایل مالکیت نمی شود وتنها به این امر رسیدگی می کند که خواهانذقبلا متصرف بوده وخوانده ملک را از تصرف او خارج کرده واین تصرف عدوانی بوده است؛ درصورت احراز این امور خوانده را محکوم به رفع تصرف عدوانی می نماید.
منبع (دکتر شمس)
🔹نکته:
ویژگی بارز دعواي تصرف عدوانی آن است كه مرجع رسيدگی كننده صرفاً به سبق تصرفات مدعی و لحوق تصرفات مدعی عليه توجه دارد و مالكيت طرفين دعوا تأثيري در قضيه ندارد و نتيجه دعوا نيز اعاده وضع به حال سابق است زيرا نظم جامعه اقتضاء می كند تصرفات هر كسی مورد احترام قرار گيرد . هرچند مبناي اين تصرفات مشروع نباشد و هر كس نسبت به تصرفات ديگري ادعايی دارد بايد از طريق مراجع قضايی اقدام كند و هر كسی نبايد قاضی خويش باشد. بايد دقت نمود كه دعاوي تصرف مخصوص اموال غيرمنقول بوده و در اموال منقول نمی تواند مصداق داشته باشد.
دعوای تصرف عدوانی فقط در اموال (غیرمنقول)دیده می شود.
دردعوای تصرف عدوانی ابراز سندمالکیت فقط دلیل برسبق تصرف است.
برای طرح دعوای خلع ید ازمال غیرمنقول ارایه سند مالکیت رسمی الزامی است.
شخصی که راجع به ملکی دعوای مالکیت اقامه کرده نمی تواند نسبت به همان ملک علیه خوانده دعوای تصرف عدوانی اقامه کند.
🔹نکته:
دردعوای تصرف عدوانی ثالث چنان چه خود راذی نفع بداند درهرمرحله می تواند واردشود.
دعوای تصرف عدوانی علیه مالک ملک مورد تصرف مسموع ومحکومیت مالک درآن ممکن است.
دردعوای تصرف عدوانی که مردم اقامه می کنند مالی که ادعای تصرف عدوانی برآن شده باید غیرمنقول بوده وقابلیت تملک خصوصی داشته باشد.
دعوای کیفری رفع روش های تصرف عدوانی
هر فعل یا ترک فعلی که قانون برای آن مجازات تعیین کرده باشد، جرم محسوب می‌شود و ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی نیز «تصرف عدوانی مال منقول غیر»، «مزاحمت از احقاق حق» و ممانعت از اجرای حق «را مستحق مجازات دانسته است».
تفاوت دعاوی حقوقی و کیفری رفع تصرف عدوانی
همان‌طور که بدوا اشاره شد، برای طرح دعوای حقوقی رفع تصرف عدوانی ، احراز مالکیت متصرف قبلی ملاک نبوده و صرف احراز تصرف عرفی خواهان، دادگاه را مکلف به صدور حکم رفع تصرف عدوانی و بازگشت آثار ناشی از تصرف می‌کند. اما در دعوای کیفری، شرایط این‌گونه نیست و بر اساس ماده ۶۹۰ قانون، احراز مالکیت شاکی دعوا از ارکان اصلی طرح دعوای کیفری رفع تصرف عدوانی محسوب می‌شود. چه اینکه اگر متصرف قبلی فقط بهره‌بردار ملک بوده و حق مالکیت نداشته باشد، حق اعمال دعوای کیفری را نداشته و تنها از مجاری حقوقی و مدنی می‌تواند حق خود را احقاق کند. به بیان دیگر، در دعاوی کیفری، دادگاه فقط پس از احراز مالکیت می‌تواند حکم به محکومیت متصرف داده و او را مستحق مجازات معرفی کند.

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن