حقوق و اشخاص

مفهوم اتلاف و تسبیب

مقدمه: هنگام بروز خسارت، یکي از عواملی که در حقوق موجب مسئوليت قهري افراد میشود، قاعده اتلاف است که منظور از آن طبق ماده ۳۲۸ قانون مدني: « هر کس مال غير را تلف کند ضامن آن است و بايد مثل يا قيمت آن را بدهد اعم از اينکه از روي عمد تلف کرده باشد يا بدون عمد و اعم از اينکه عين باشد يا منفعت و اگر آن را ناقص يا معيوب کند ضامن نقص قيمت آن مال است » مي باشد،.
يعني کسي که موجب اتلاف مال ديگري شود محکوم به تأديه خسارت است. لکن باید یادآور شد که در موارد اتلاف باید رابطه عليت بين فعل شخص و تلف وجود داشته باشد، هرچند قصد نتيجه اي وجود نداشته باشد. اما چنانچه فعل منتسب به شخص نباشد، او مسئول نيست مثلا اگر با وقوع زلزله، شخص بر روي مالي پرت شود و آن مال تلف شود، وی مسئول جبران خسارت زیاندیده نمی باشد.
با این توصیف در اتلاف شخص به طور مستقیم(اعم از عمد یا غیر عمد) مال دیگری را تلف می کند یعنی مباشر است نه مسبب. به همین جهت بر اساس قاعده اتلاف، حکم به جبران خسارت (مسئوليت مدني) وی داده مي شود.
مثلا اگر کسی خودروی دیگری را آتش بزند یا قفل درب خانه ای را بشکند مرتکب اتلاف شده است ولی اگر آتشی که برای گرم شدن افروخته باد به خودرویی بکشاند یا در چاهی که او کنده عابری سقوط کند، دخالت او اتلاف نیست.
در اتلاف همین که رابطه ی علیت عرفی بین کار شخص و تلف موجود باشد برای فاعل مسئولیت ایجاد می کند و نیازی به احراز تقصیر او نیست.
بنابراین اگر کسی هنگام نشانی دادن به دیگری، چراغ خودروی او را بشکند یا توپی هنگام بازی شیشه ای بشکند یا به حیوانی آسیب رساند مسئول اتلاف آن است.
در تسبیب، شخص به طور مستقیم مباشر تلف کردن مال نیست، بلکه مقدمه تلف آن را فراهم می کند یعنی کاری انجام می دهد که در نتیجه آن کار یا همراه با علت های دیگر تلف واقع می شود. مثل اینکه چاهی در معبر عموم می کند و دیگری در اثر بی احتیاطی در آن چاه می افتد.
در این مثال مسبب به طور مستقیم به دیگری زیانی نزده ولی عرف ورود ضرر را منسوب به او می داند و به همین جهت مسئولیت دارد.
تفاوت های اتلاف و تسبیب :
– در اتلاف تقصیر شرط ایجاد مسئولیت نیست چنان که ماده ۳۲۸ ق. م در بیان مسئولیت مدنی تلف کننده، تقصیر او را شرط ندانسته ولی در تسبیب کاری که به مسبب نسبت داده می شود باید در نظر عرف عدوان و خطا باشد و برای مسئولیت مدنی ناشی از تسبیب، اثبات تقصیر عامل فعل زیانبار لازم است
– در اتلاف، شخص، به طور مستقیم و بی آنکه واسطه ای در کار باشد مال دیگری را تلف می کند ولی در تسبیب برای اتلاف مقدمه سازی می شود و احتمال دارد که آن مقدمه نیز هیچ گاه به اتلاف منجر نشود
– اتلاف تنها با انجام کار مثبت تحقق می پذیرد در حالی که تسبیب ممکن است نتیجه ی انجام کار یا خودداری از انجام کار باشد.
نکته :اگر جنایت مستند به مباشر و سبب باشد، هر دو به طور مساوی مسئول هستند. البته مشروط بر اینکه تاثیر رفتارشان یکسان باشد در غیر اینصورت هر یک به میزان تاثیر رفتارشان، پاسخگو خواهند بود (مستند به ماده ۵۲۶ قانون مجازات اسلامی)

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا