حقوق و خانواده

حل دعاوی خانوادگی از طریق سازش

مقدمه:امروزه در حوزه مسائل خانوادگی حجم دعاوي مطروحه در دادگستري ها منجر به عدم توازن بين تقاضا و عرضه خدمات قضايي شده که عملاً عدم رضایت طرفین دعوی را بدنبال دارد. به همین جهت راهکارهاي بنيادين ديگري را فراروي ما قرار مي دهد، از جمله اينکه اولاً: تحمل و بردباری در قبال رفتار منفی طرف مقابل به‎ عنوان عامل پيشگيري در وقوع بسياري از معضلات قابل توصیه است. امری که مورد گوشزد آموزه هاي اخلاقی ما نيز قرار گرفته و بايد فضايي ايجاد شود که هر زوجی با پاسداشت حرمت متقابل از بروز زمینه های اختلافات جلوگیری کند. بعبارت دیگر، به مصداق پيشگيري بهتر از درمان است، ضمن اینکه باید بر عوامل بروز تنش در روابط خانوادگی چیره شد، در فرض تحقق، حتی‎الامکان موضوع از طریق میانجیگری، صلح و سازش خاتمه یابد. ثانياً: اگر کار به مراجع قضایی کشیده شود باید با گذشت و اعلام رضایت، آثار کینه ورزی به حداقل برسد و از تشکیل پرونده های بیشتر جلوگیری شود.
تقسیم بندی جرائم
در حقوق ما هر جرم دارای دو جنبه است: جنبه عمومی و جنبه خصوصی. این دسته بندی در جهت چگونگی ورود آسیب ناشی از جرم به جامعه و فرد است. از آنجاییکه در روابط زناشویی جرائمی از قبیل ترک انفاق، فحاشی، توهین و افتراء، کتک کاری و غیره معمول است و بیشتر دارای جنبه خصوصی است، از این رو قانونگذار آنها را در دسته جرائم قابل گذشت قرار داده است.
به عبارت دیگر، شاکی حق دارد که مرتکب جرم را ببخشد و از حقی که برای تعقیب دعوی دارد، صرفنظر کند. دلیل اینکه قانونگذار بعضی از جرایم را قابل گذشت در نظر گرفته این است که جنبه خصوصی این جرائم بر جنبه عمومی آنها غالب است و قانونگذار برای حفظ روابط میان افراد این اجازه را به شاکی داده است تا از حق خود نسبت به پیگیری یک جرم که به او آسیب زده است، صرف نظر کند.
با این توصیف در روابط خانوادگی، اساساً پرونده‎های آن دارای ماهیتی استکه بر صلح و سازش زوجین استوار گردیده است. بنابراین تقریباً تمامی جرایم مربوط به خانواده، قابل گذشت هستند و در صورتیکه جرم خانوادگی جنبه عمومی نداشته باشد، امکان صلح و سازش زوجین در هر مرحله‎ای از رسیدگی وجود دارد.
لذا با گسترش و توسعه فرهنگ احترام متقابل، گذشت، محبت و رابطه صمیمانه، می‎توان در صورت بروز این نوع اختلافات به رفع نزاع‎ها و اختلافات، متکی بر این اصول امیدوار بود.
نقش صلح و سازش در دعاوی کیفری
چنانچه گفته شد، اگر مورد دعوای کیفری قابلیت گذشت داشته باشد و نوع جرم به نحوی باشد که با گذشت شاکی خصوصی، دعوی به صلح و سازش تمام شود، مراجع قضایی اعم از دادسرا یا دادگاه رسیدگی را متوقف و پرونده را مختومه می‌کند.
گرچه قانونگذار از ارائه یک تعریف مشخص برای تمیز جرم قابل گذشت و غیر قابل گذشت خودداری کرده ولی در قانون مجازات اسلامی به برخی از جرایم قابل گذشت اشاره کرده بدون آنکه تعریف دقیقی از این دو به عمل بیاورد. برای مثال جرائمی چون فحاشی،تهمت و افترا، ورود به عنف به منزل دیگری، تصرف عدوانی، تخریب یا سوزاندن اسناد دیگری، آتش زدن اموال منقول دیگری، تهدید، افشاءاسرار، ترک انفاق و…از جرایم قابل گذشت محسوب می‎شود.
اما اگر دعوای کیفری به نحوی باشد که با صلح و سازش تنها موضوع دعوی خاتمه نپذیرد، این صلح و سازش می‌تواند به نظر قاضی دادگاه موجبات تخفیف در مجازات را فراهم کند. در این راستا در ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری (مصوب سال ۱۳۹۴) آمده که هرگاه شاکی یا مدعی خصوصی در جرایم غیر قابل گذشت، پس از قطعی شدن حکم از شکایت خود صرفنظر کند، محکوم‌علیه می‌تواند از دادگاه صادرکننده حکم قطعی، درخواست کند در میزان مجازات او تجدیدنظر شود. در این صورت، دادگاه به درخواست محکوم‌علیه در وقت فوق‌العاده و با حضور دادستان یا نماینده او با رعایت مقررات ماده ۳۰۰ این قانون، رسیدگی می‌کند و مجازات را در صورت اقتضا در حدود قانون تخفیف می‌دهد یا به مجازاتی که مناسب‌تر به حال محکوم‌علیه باشد، تبدیل می‌کند. این رأی قطعی است.
توضیح بیشتر اینکه؛ برخلاف دعوی خصوصی كه متعلق به زیان دیده ار جرم است، دعوی عمومی حق مدعی‎العموم می‎باشد در نتیجه دادستان یا هر مقام قضایی دیگری كه عهده‎دار امر تعقیب است، مكلف می‎باشد دعوی عمومی را به جریان انداخته و تا رسیدن به نتیجه نهایی آن را پیگیری كند. بنابراین امكان صلح و سازش بین دادسرا و دادگاه با متهم وجود ندارد.
اما در جرائم غیرقابل گذشتی كه شاكی خصوصی نیز وجود دارد مانند اینکه همسر بجهت سرقت، كلاهبرداری و یا خیانت در امانت و… شکایت کند، اعلام گذشت شاكی در تخفیف مجازات متهم مؤثر می‎باشد، این تأثیر در دو حالت متصور است: یكی قبل از صدور حكم قطعی و دیگری پس از صدور حكم قطعی که فوقاً به آنها اشاره شد.
جایگاه مؤسسات میانجی‌گری
مطابق قوانین جاری در برخی موارد مقام قضایی می‌تواند برای حصول سازش بین طرفین، موضوع را با توافق آنان به شورای حل اختلاف یا شخص یا مؤسسه‏ای برای میانجیگری ارجاع دهد. در این ارتباط ماده ۸۲ قانون آیین دادرسی کیفری (مصوب سال ۱۳۹۲) مقرر می‎دارد: در جرایم تعزیری درجه شش (شامل مجازاتهایی از قبیل حبس بیش از شش ماه تا دو سال یا جزای نقدی بیش از بیست میلیون ریال تا هشتاد میلیون ریال، محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از شش‎ماه تا پنجسال) هفت ( مانند حبس از نود و یک روز تا شش ماه یا جزای نقدی بیش از ده میلیون ریال تا بیست میلیون ریال ) و هشت (مثل حبس تا سه ماه یا جزای نقدی تا ده میلیون ریال و یا شلاق تا ده ضربه) که مجازات آنها قابل تعلیق است یعنی آن دسته از محکومیت‌های تعزیری و بازدارنده که دادگاه می‌تواند اجرای تمام یا قسمتی از مجازات را با رعایت شرایطی معلق نماید)، مقام قضایی می‌تواند به درخواست متهم و موافقت بزه‏دیده یا مدعی خصوصی و با أخذ تأمین متناسب، حداکثر دو ماه مهلت به متهم بدهد تا برای تحصیل گذشت شاکی یا جبران خسارت ناشی از جرم اقدام کند. همچنین مقام قضایی می‌تواند برای حصول سازش بین طرفین، موضوع را با توافق آنان به شورای حل اختلاف یا شخص یا مؤسسه‏ای برای میانجیگری ارجاع دهد. مدت میانجیگری بیش از سه ماه نیست. مهلت‌های مذکور در این ماده در صورت اقتضاء فقط برای یک‌بار و به میزان مذکور قابل تمدید است. اگر شاکی گذشت کند و موضوع از جرایم قابل گذشت باشد، تعقیب موقوف می‌شود. در سایر موارد، اگر شاکی گذشت کند یا خسارت او جبران شود و یا راجع به پرداخت آن توافق حاصل شود و متهم فاقد سابقه محکومیت مؤثر کیفری باشد، مقام قضایی می‌تواند پس از اخذ موافقت متهم، تعقیب وی را از شش ماه تا دو سال معلق کند. در این‌صورت، مقام قضایی متهم را با رعایت تبصره‌های ماده ۸۱ این قانون حسب مورد، مکلف به اجرای برخی دستورهای موضوع ماده مذکور می‌کند. همچنین در صورت عدم اجرای تعهدات مورد توافق از سوی متهم بدون عذرموجه، بنا به درخواست شاکی یا مدعی خصوصی، قرار تعلیق تعقیب را لغو و تعقیب را ادامه می‌دهد.
به طور مثال چنانکه می‎دانیم، هرگاه شوهر با داشتن استطاعت مالي، نفقه زن خود را در صورت تمکين وی ندهد يا از تأديه نفقه ساير اشخاص واجب‎النفقه امتناع کند، با شکايت همسرش به حبس تعزيري درجه شش محکوم مي‎شود. بدیهی است در صورت عدم گذشت شاکیه، بنا به اختیارات گفته شده مقام قضایی می‎تواند حداکثر دو ماه مهلت به متهم بدهد تا برای تحصیل گذشت شاکیه اقدام نماید.
بعلاوه بر اساس تبصره ماده ۸۲ قانون آیین دادرسی کیفری، بازپرس می‌تواند تعلیق تعقیب یا ارجاع به میانجی‌گری را از دادستان تقاضا کند. شایان ذکر است که نتیجه میانجی‌گری به صورت مشروح و با ذکر ادله آن طی صورت‌مجلسی که به امضای میانجی‌گر و طرفین می‌رسد، برای بررسی و تأیید و اقدامات بعدی حسب مورد نزد مقام قضایی مربوطه ارسال می‌شود. بدیهی است در صورت حصول توافق، ذکر تعهدات طرفین و چگونگی انجام آنها در صورت‌مجلس الزامی است.
نتیجه گیری
نقش گذشت و رضایت در روابط خانوادگی بدین نحو آشکار می‎شود که، در صورت وقوع جرمی قابل‎گذشت، هر یک از زوجین حق دارند که متهم را به مراجع قضایی دلالت و مجرمیتش را ثابت کنند. لیکن انتخاب اصلح این استکه، متهم را با عفو خود از محاکمه نجات دهند که به محض تصمیم برای بخشش، جریان تعقیب، دادرسی و حتی اجرای حکم او را متوقف می‎شود.
از جمله مطالب دیگری که فوقاً مورد بحث و گفتگو قرار گرفت، این امر در مورد جرائم غیرقابل گذشت صدق نمی کند چون جرائمی که امنیت اجتماعی، روانی و اقتصادی جامعه را برهم می زنند حتی اگر شاکی خصوصی داشته باشند و شاکی اصرار به گذشت بکند، دادستان به عنوان مدعی‎العموم پای کار می ایستد و مجرم را به خاطر جنبه عمومی جرم بازخواست می کند.
در عین حال، این مساله سبب بی تاثیر شدن رضایت شاکی خصوصی در جریان دادرسی نمی شود. زیرا که حتی در جرایم غیرقابل گذشت نیز اگر شاکی از حق خود بگذرد بر نوع و میزان مجازات متهم تاثیر دارد، که مطابق قانون اینکه رضایت شاکی قبل از صدور حکم قطعی باشد یا پس از آن، شرایط متفاوتی را ایجاد می‎کند.

نمونه اعلام رضایت
اینجانب………………فرزند…………شاکی پرونده کلاسه……………….از آقای ……………… فرزند………که به عنوان توهین و افتراء اعلام شکایت کرده بودم بدین وسیله منّجزاً و بدون هیچ گونه قید و شرطی اعلام رضایت می کنم.
امضاء
تاریخ

ریاست محترم دادگاه…………………
با سلام، اینجانب…………… فرزند…………………محکوم علیه پرونده………………موضوع دادنامه قطعی شماره……………بعد از قطعیت دادنامه موفق به أخذ رضایت از شاکی پرونده شده ام. خواهشمند است به موجب اعلام رضایت شاکیه که اصل آن پیوست درخواست می باشد نسبت به اعمال ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری و بازنگری در مجازات اینجانب اقدام لازم را به عمل آورید. قبلاً از مساعدت شما سپاسگزارم.
امضاء
تاریخ

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن